Nizamülmülk Kimdir?

Nizamülmülk Kimdir?

Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti'nin tarihe mal olmuş en önemli veziridir. 1018 yılında İran'ın Tus şehrinde dünyaya gelen Hasan bin Ali, derin devlet bilgisi ve yönetim yeteneğiyle kısa sürede Selçuklu sarayında öne çıkmayı başarmıştır. Hem Sultan Alparslan hem de Sultan Melikşah dönemlerinde baş vezirlik görevini sürdürmüş; yaklaşık otuz yıl boyunca imparatorluğun gerçek mimarı olmuştur.

Nizamülmülk'ün en kalıcı mirası, kurduğu Nizamiye Medreseleri'dir. Bağdat başta olmak üzere imparatorluğun pek çok büyük şehrinde açılan bu eğitim kurumları, İslam dünyasının ilmi altyapısını köklü biçimde dönüştürmüştür. Ünlü düşünür İmam Gazâlî de Bağdat Nizamiye Medresesi'nde müderrislik yapmıştır.

Siyasetname ve Devlet Anlayışı

Nizamülmülk, kaleme aldığı Siyasetname adlı eseriyle İslam siyaset düşüncesine katkıda bulunmuştur. Bu eser, ideal devlet yönetimini, hükümdar-vezir ilişkisini ve bürokrasinin işleyişini ayrıntılı biçimde ele almaktadır.

• İslam dünyasında sistematik yükseköğretimi başlatan Nizamiye Medreseleri'ni kurmuştur.
• Siyasetname ile yönetim felsefesi literatürüne özgün bir katkı sağlamıştır.
• Divan-ı Saltanat teşkilatını yeniden düzenleyerek merkezi yönetimi güçlendirmiştir.
• Ordu ve vergi sistemini reforma tabi tutmuştur.

Nizamülmülk, güçlü kişiliği ve imparatorluk üzerindeki etkisi nedeniyle rakipleri tarafından daima hedef alınmıştır. 1092 yılında Hasan Sabbah'ın kurduğu İsmailî-Haşhaşî örgütünün bir fedaisi tarafından suikaste kurban gitmiştir. Onun ölümünün hemen ardından Melikşah da hayatını kaybetmiş; bu gelişme Büyük Selçuklu Devleti'nin çöküş sürecini hızlandırmıştır.

Nizamülmülk, tarihçiler tarafından Orta Çağ İslam yönetim geleneğinin en parlak temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir.

İlgili içerikler: Mustafa Kemal Atatürk, Fâtih Sultan Mehmed, Sokollu Mehmed Paşa ve biyografi rehberi.