Repo Nedir Nedir?
Repo (Geri Alım Anlaşması), bir tarafın menkul kıymeti belirli bir fiyattan satıp belirli bir tarihte daha yüksek fiyattan geri almayı taahhüt ettiği kısa vadeli para piyasası işlemidir. Bankacılık ve merkez bankacılığında yaygın olarak kullanılır.
Repo nedir diye sorulduğunda, bu işlemin kısa vadeli finansman sağlama amacıyla kullanılan önemli bir finans aracı olduğunu belirtmek gerekir. Repo, İngilizcede "repurchase agreement" (geri alım anlaşması) ifadesinin kısaltmasıdır.
Repo İşlemi Nasıl Çalışır?
Repo işleminin temel mantığı şudur: Bir taraf (genellikle banka) elindeki devlet tahvili veya hazine bonosunu karşı tarafa satar ve belirli bir süre sonra (genellikle gecelik ile birkaç ay arasında) bu menkul kıymeti geri almayı taahhüt eder. Alınan paranın faizi de bu süreçte belirlenir.
- Repo yapan taraf: Menkul kıymeti satıp nakit alan; yani borçlanan taraftır
- Ters repo yapan taraf: Menkul kıymeti alıp nakit veren; yani borç veren taraftır
- Repo faizi: Bu işlemden elde edilen getiri oranıdır ve piyasa faizleriyle yakından ilişkilidir
Merkez Bankası Repo İşlemleri
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), para politikasını yönetmek için repo işlemlerini sıkça kullanır. Politika faizi olarak adlandırılan repo faizi, piyasadaki tüm faiz oranlarını doğrudan etkiler. Merkez Bankası repo faizini artırdığında bankalar daha pahalıya borçlanır ve bu durum kredi faizlerini yükseltir; düşürdüğünde ise aksi etki gerçekleşir.
Bireysel yatırımcılar için repo işlemleri, düşük riskli kısa vadeli yatırım araçlarından biri olarak öne çıkar. Bankaların sunduğu gecelik repo ürünleri, tasarruf sahiplerine günlük bazda faiz geliri kazanma imkânı tanır. Mevduat hesaplarına göre daha likit bir yapısı olduğundan ani nakit ihtiyaçlarında avantaj sağlar.
Repo ve ters repo işlemleri Türkiye'deki bankacılık sisteminin olmazsa olmaz bir parçasıdır ve günlük trilyonlarca liralık işlem hacmiyle piyasanın en büyük likidite yönetim araçlarından birini oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
Repo mu yoksa mevduat mı daha avantajlıdır?
Repo daha kısa vadelerde (gecelik bile olabilir) işlem yapmaya imkân tanır ve anlık ihtiyaçlarda likit kalınmasını sağlar. Mevduat ise belirli bir vade sonunda daha yüksek getiri sunabilir. Tercih, yatırımcının likidite ihtiyacına göre değişir.
Repo faizi neye göre belirlenir?
Repo faizi esas olarak Merkez Bankası politika faizine bağlıdır. Piyasa repo faizleri ise para piyasasındaki arz-talep dengesine, beklentilere ve ekonomik koşullara göre şekillenir.
Repo işlemleri güvenli midir?
Repo işlemleri, arkasında devlet güvencesi taşıyan hazine bonosu veya devlet tahvili gibi teminatlar bulunduğundan düşük riskli sayılır. Ancak karşı taraf riski (temerrüt) sıfır değildir; bu nedenle güvenilir aracı kurumlar tercih edilmelidir.