Önerme Nedir?
Önerme, doğru ya da yanlış olma özelliği taşıyan, bir yargı bildiren cümledir; mantığın temel inceleme birimini oluşturur.
Önerme Nedir?
Önerme nedir sorusu, mantığın yapı taşlarından birini tanımlar. Önerme, bir yargı bildiren ve bu nedenle doğru ya da yanlış olarak nitelenebilen cümledir. "Su 100 derecede kaynar" ya da "Tüm insanlar ölümlüdür" ifadeleri birer önermedir, çünkü doğruluk değeri taşırlar. Buna karşılık soru, emir ve ünlem cümleleri önerme değildir; çünkü bunlar bir yargı bildirmez ve doğru ya da yanlış olarak değerlendirilemez. Bu özellik, önermeyi mantıksal incelemenin merkezine yerleştirir.
Mantık, akıl yürütmelerin geçerliliğini önermeler arasındaki ilişkiler üzerinden inceler. Bir çıkarım, öncül önermelerden bir sonuç önermesine geçiştir. Bu nedenle önermenin yapısını ve türlerini bilmek, doğru düşünmenin temelidir.
Özellikleri ve Türleri
Önermeler, yapılarına ve içerdikleri yargı sayısına göre sınıflandırılır.
- Basit önerme: Tek bir yargı bildirir. "Kar beyazdır" bir basit önermedir.
- Bileşik önerme: Birden çok yargıyı bağlaçlarla birleştirir. "Yağmur yağıyor ve hava soğuk" bir bileşik önermedir.
- Tümel önerme: Bir konunun tamamı hakkında yargı bildirir ("Bütün metaller iletkendir").
- Tikel önerme: Bir konunun bir kısmı hakkında yargı bildirir ("Bazı çiçekler kırmızıdır").
Önermenin iki temel öğesi vardır: özne (hakkında konuşulan) ve yüklem (özne hakkında söylenen). Klasik mantıkta önermeler ayrıca olumlu-olumsuz ve tümel-tikel ayrımlarına göre dört temel biçimde ele alınır. Modern mantıkta ise önermeler değişkenler ve mantıksal bağlaçlar aracılığıyla simgesel olarak gösterilir. Önermelerin doğru biçimde tanımlanması, geçerli çıkarımlar yapmanın ve mantıksal hatalardan kaçınmanın ön koşuludur.
Sıkça Sorulan Sorular
Her cümle önerme midir?
Hayır. Yalnızca doğru ya da yanlış olarak değerlendirilebilen, yargı bildiren cümleler önermedir. Soru, emir, dilek ve ünlem cümleleri yargı bildirmediği için önerme sayılmaz.
Önerme ile yargı arasındaki ilişki nedir?
Yargı, zihinde oluşan ve bir şey hakkında doğrulama ya da yadsıma içeren düşünsel edimdir. Önerme ise bu yargının dilsel ifadesidir; yani önerme, yargının cümle hâline gelmiş biçimidir.
Önerme her zaman doğru olmak zorunda mıdır?
Hayır. Bir cümlenin önerme olması için doğru olması gerekmez; doğru ya da yanlış olabilme niteliği taşıması yeterlidir. Yanlış bir önerme de mantık açısından geçerli bir önermedir.