Çıkarım Nedir?
Çıkarım, bir ya da daha fazla öncülden hareketle yeni bir önermeye, yani sonuca ulaşma işlemidir. Akıl yürütmenin temel birimi olan mantıksal geçiş sürecidir.
Çıkarım Nedir?
Çıkarım nedir sorusu, mantığın en temel işlemini tanımlar. Çıkarım, elde bulunan öncüllerden yola çıkarak bir sonuca varma sürecidir. Düşünme ve akıl yürütme, esasen birbirine bağlı çıkarımlardan oluşur. Bir çıkarımda öncüller, sonucu destekleyen gerekçeleri sağlar. Çıkarımlar geçerli ya da geçersiz, sağlam ya da çürük olabilir. Mantık biliminin temel amacı, hangi çıkarım biçimlerinin doğru ve güvenilir olduğunu belirlemektir. Çıkarımlar başlıca tümdengelimsel ve tümevarımsal olmak üzere ayrılır; ayrıca en iyi açıklamaya çıkarım gibi türleri de vardır.
Özellikleri ve Örnekleri
İyi bir çıkarımda öncüller ile sonuç arasında mantıksal bir bağ bulunur. Geçerli çıkarımda öncüller doğruysa sonuç da güvenle kabul edilebilir.
- Tümdengelimsel çıkarım: Genel ilkeden tekil sonuca varmak.
- Tümevarımsal çıkarım: Tekil gözlemlerden genel sonuca ulaşmak.
- Abdüktif çıkarım: Gözlenen olguya en iyi açıklamayı önermek.
Çıkarımlar günlük yaşamda, bilimde ve hukukta sürekli kullanılır. Bir doktorun belirtilerden hastalığa ulaşması ya da bir dedektifin ipuçlarından faili saptaması birer çıkarım örneğidir. Geçerli çıkarım kuralları, sağlıklı düşünmenin ve bilimsel yöntemin temelini oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
Geçerli çıkarım ile sağlam çıkarım arasındaki fark nedir?
Geçerli çıkarımda öncüller doğru kabul edilirse sonuç zorunlu çıkar; sağlam çıkarımda ise hem çıkarım geçerlidir hem de öncüllerin kendisi gerçekten doğrudur.
Çıkarımın temel türleri nelerdir?
Başlıca türler tümdengelimsel ve tümevarımsal çıkarımdır. Ayrıca gözlenen olguya en iyi açıklamayı öneren abdüktif çıkarım da önemli bir akıl yürütme biçimidir.